Niet krijgen wat je wilt

Dan Gilbert heeft in 2004 een interessante presentatie gegeven op TED. Hierin beargumenteert hij dat, als we een keuze moeten maken, we heel slecht zijn in het inschatten welke van deze keuzes ons het gelukkigst maakt. En dat niet krijgen wat je wilt niet veel afdoet aan je geluksgevoel.

Dan Gilbert is docent psychologie aan de Harvard universiteit en kan blijkbaar ook erg boeiende en geestige presentaties geven. De opname van de presentatie is hier te bekijken: Dan Gilbert - TED (2004).
In dit artikel geef ik een samenvatting van die presentatie, met wat verwijzingen naar gerelateerde informatie.

Je brein als simulator

Het menselijk brein heeft de mogelijkheid om situaties te simuleren. Hierdoor kunnen we plannen maken en beslissingen nemen. Dan Gilbert noemt dit de ervaringssimulator. Maar deze simulator heeft het ook vaak mis. Vooral als we moeten bepalen of een bepaalde beslissing of gebeurtenis ons gelukkiger maakt dan een andere. We overschatten dan over het algemeen het verschil (oftewel, we denken dat het meer uitmaakt dan werkelijk zo is).
Gilbert gebruikt veel interessante voorbeelden om dit te illustreren (zie het filmpje). Hij haalt daarbij veel onderzoeken aan die deze bewering onderschrijven.

Zo is er onderzoek gedaan naar hoe gelukkig loterij winnaars zijn en mensen die door een ongeluk een verlamd onderlichaam hebben. Het bleek, dat een jaar later toen de mensen weer onderzocht werden, beide groepen even gelukkig waren. De loterijwinnaars waren niet gelukkiger, maar desondanks zou iedereen die toekomst kiezen, indien ze moesten schatten wanneer ze gelukkiger zouden zijn.
Overigens lijkt hier een parallel te zijn tussen de percentages die in Is gelukkig zijn aangeboren? genoemd worden. Daar is uitgelegd dat omstandigheden slechts 10% bijdragen aan je geluksbeleving.

Psychologisch immuunsysteem

Het brein lijkt een soort psychologisch immuunsysteem te hebben waardoor we tevreden worden met min of meer elke situatie. Dan Gilbert noemt het synthetisch geluk, omdat het brein het geluk fabriceert. Hij gaat zelfs zover dat het niet uitmaakt voor iemand's geluksbeleving of het geluk synthetisch is of echt (bij echt moet gedacht worden aan wel bereikte doel e.d.).

Keuze is de vijand van dit synthetisch geluk, aldus Gilbert. Als je geen keuze hebt is het namelijk zo dat het psychologisch immuunsysteem in werking gesteld wordt, maar bij veel keuze niet of minder. Want in het tweede geval hoeft het systeem niet te werken, omdat je nog andere opties hebt. Hier is een parallel te trekken met The paradox of choice.

Conclusies

Permanente toekomstige situaties zijn lastig in te schatten wat betreft de geluksbeleving, dus weeg niet te zwaar aan een bepaalde keuze. Maak je minder zorgen over de toekomst. Niet krijgen wat je wilt is helemaal niet zo erg.
Sommige dingen zijn uiteraard beter of prettiger dan andere dingen, maar we overschatten de verschillen. En daardoor kunnen we ook onnodig rare dingen doen om het geluk te bereiken.