Een eigenschap veranderen

Soms kan het goed zijn een bepaalde karaktereigenschap te veranderen. Een pessimist kan bijvoorbeeld zijn negatieve kijk op het leven willen omdraaien naar een positievere. Of iemand wil wat flexibeler door het leven gaan. Deze persoonlijke ontwikkelingen zijn heel goed mogelijk, want niet alles is genetisch vastgelegd. Er is wel een genetische basis, maar die is zeker niet alles bepalend.

Quick fix of geleidelijke verbetering

In tegenstelling tot wat sommigen denken, veranderen onze hersenen niet alleen wanneer we een kind zijn, maar gedurende het hele leven. Hierdoor kun je gedurende je hele leven nieuwe dingen leren. Daarbij is het mogelijk om karaktereigenschappen te veranderen of aan te leren.

Over het algemeen is dit een verandering die niet ineens komt. Het is geen 'quick fix', maar zal stukje bij beetje bewerkstelligd moeten worden. Door steeds een beetje je gedrag en manier van denken aan te passen, verander je de eigenschap die je wilt aanpassen. Nieuwe verbinding in de hersenen worden hierbij aangemaakt en het netwerk versterkt.

Dat hier enige tijd overheen gaat is vaak lastig voor mensen te accepteren. Iedereen wil snel verandering zien. Gebeurt dat niet, dan haken ze af. Daarvoor geven ze zichzelf de schuld, want ze probeerde iets en het lukte niet. Maar dit komt dus doordat eigenschappen tijd nodig hebben om te veranderen.

De truck voor het volhouden is de weg naar het doel toe leuk te maken. Dit kan door middel van een plan (wellicht met tussentijdse beloningen) en daarmee bij te houden hoe je vooruit gaat. Dat in beeld brengen kan motiveren. Goed is ook in het plan op te nemen wat je doet op het moment dat het even minder gaat.

Blokkerende eigenschappen

Maar wat nou als je al een tijd een bepaalde eigenschap probeert te veranderen, maar het lukt helemaal niet? Het kan in dat geval zo zijn dat er een andere eigenschap is die blokkeert. Wil je bijvoorbeeld wat aan je perfectionisme doen, omdat het je weerhoudt van dingen afmaken, dan kan het zijn dat je onderbewuste denkt dat het nodig is deze eigenschap te behouden vanwege je andere eigenschap: ambitie.

Pas op het moment dat je de blokkerende, vaak positieve, eigenschap herkent kun je ze los van elkaar zien. In het vorige voorbeeld kun je je dan bijvoorbeeld realiseren dat ambitieus zijn niet gaat lijden onder je perfectionisme aanpakken (het kan uiteindelijk zelfs helpen).

Een aantal andere voorbeelden (net als het vorige voorbeeld uit een Harvard Positive psychology college) zijn:

onflexibel zijnconsistent zijn
fault finder zijn (focussen op de dingen die niet lukken)realistisch zijn
gelukkig zijnniet hard genoeg je best doen (no pain, no gain)

Voor deze tabel geldt dat de linker eigenschap hierboven wordt geblokkeerd omdat het onderbewuste denkt dat het de rechter eigenschap aantast.

Zodra je je realiseert dat een eigenschap veranderen niet leidt tot sabotage van een andere eigenschap, die je graag wilt behouden, kan het veranderen pas echt beginnen.